سه تابلو

1. نماي دور از كلبه‏اي چوبي. در زمينة دشتِ سبز. جنگل آنسوتر است. صداي قدقد مرغي كه نمي‏بينيم در كادر. زني با لباس محلي و لهجه‏اي محلي چنان كه هيچ يك از كلمات او را نمي‏توان تشخيص داد از كلبه بيرون مي‏آيد، چيزي را در ايوان مي‏گذارد و چيز ديگري را مي‏برد. دوربين به سمت كلبه به آرامي حركت مي‏كند و از مه رقيق و ملايمي كه همه جا گسترده عبور مي‏كند. از در مي‏گذرد، خانه را همراه زن مي‏كاود و روي تختي متوقف مي‏شود. مردي مو بلند، ريش به خود رها كرده و پف‏آلود خوابيده است.
نوري كه از پنجرة بالاي تخت مي‏تابد صورت مرد را از تاريكي كلبه جدا كرده است. زن همچنان غرغر مي‏كند. مرد از صداي او از جا تكان مي‏خورد، جابه‏جا مي‏شود و سرانجام توي تخت مي‏نشيند. پنجره را مي‏گشايد و بيرون را مي‏نگرد. مه و مرد و پنجره در يك كادر. دوربين با مرد ارتفاع خود را پيش از اين تغيير داده است تا بتوانيم بيرون را از پنجره ببينيم. لحظه‏اي بعد دختري با لباسي كه به سرخي مي‏زند دو گاو را از سمت راست پنجره به سمت چپ مي‏برد. مرد پس مي‏نشيند. دوربين عقب مي‏كشد. طوري كه مرد و تخت و پنجره را در كادر داشته باشيم. مرد از زير تخت، تخته‏اي سه‏لايي را بيرون مي‏كشد كه مي‏نمايد پيش از اين به كار ديگري مي‏آمده و با قلم موي كنار دستش مشغول نقاشي مي‏شود. بادِ ملايمي دو لتة پنجره را تكان مي‏دهد و نوري ملايم بر مرد مي‏ريزد. صداي غرزدن زن را دورتر و نامفهوم‏تر از قبل مي‏شنويم. طوري كه گويي چنان كم مي‏شود كه رو به خاموشي مي‏رود و به جاي آن صداي بازي قلم‏مو را بر تابلو با وضوح بيشتري مي‏شنويم.
دوربين آرام‏آرام به مرد از پشت تابلويش نزديك مي‏شود. چنان كه گاهي چيزي از مرد به جز تابلويش پيدا نيست و گاهي بخشي از صورتش را مي‏بينيم در حالي كه آرام آرام از يك تلاش به رضايت مي‏رسد: (قطع)
2. نماي نزديك از تابلوي نقاشي: «دختري سرخ‏پوش كه دو گاو را از راست كادر به سمت چپ مي‏برد.»
زن از عمق كادري كه تابلو در آن است مي‏آيد. تابلو را مي‏گيرد و با خود مي‏برد. جلوي نما با رفتن تابلو باز مي‏شود به داخل كلبه. الياس پسر دوازده ساله از دست مادرش تابلو را مي‏گيرد و از در كلبه خارج مي‏شود. دوربين به سمت پنجره مي‏چرخد. الياس را مي‏بينيم كه از كلبه دور مي‏شود. دوربين به پايين كادر سر خم مي‏كند. مرد روي تخت دراز كشيده است در تدارك خوابيدن است: (قطع)
3. قايقي در كادر، كنار مرداب، در كادري مهار شده. الياس وارد كادر مي‏شود. با احتياط تابلو را درون قايق مي‏گذارد و به سختي قايق را به آب هل مي‏دهد تا خود و قايق از كادر خارج مي‏شوند: (قطع)
4. نماي ديد الياس در حالي كه بخش جلوي قايق در آب پيش مي‏رود. قايق از زير پلي زنگ‏زده عبور مي‏كند. در آن دوردست كشتي‏ها به چشم مي‏خورند: (قطع)
5. نيمتنة الياس، تابلو را روي زانو گذاشته و به سينه‏اش تكيه داده و پارو مي‏زند. طوري كه تابلو در بازي دست‏ها پنهان و گم مي‏شود. نما نسبتاً طولاني است: (قطع)
6. نماي ديد الياس در حالي كه بخش جلوي قايق در كادر است و رو به سمت ساحلي كه چندين مغازه در آن پيداست پيش مي‏رود. قايق مي‏ايستد و الياس تابلو در دست وارد نما مي‏شود و به سمت مغازه‏اي پيش مي‏رود. دوربين او را دنبال مي‏كند تا نماي كامل ويترين مغازة تابلوفروشي. الياس داخل شده است. مغازه‏دار تابلو را از دست الياس مي‏گيرد و پشت ويترين مي‏گذارد و به او پول مي‏دهد كه از لاي تابلوها به صورت گنگ پيداست. در ويترين تابلو‏هاي مختلفي است اما در بين آن‏ها دو تابلوي مشابه از دختر سرخ‏پوش و دو گاو كه از گوشه كادر به گوشة ديگري مي‏روند به چشم مي‏خورد. الياس از مغازه و كادر بيرون مي‏رود: (قطع)
7. پياده‏رو در كادر. مغازه‏ها سمت راست كادر را تا انتها ادامه مي‏دهند. الياس از عمق به سمت دوربين مي‏آيد. در همين نما داخل مغازه‏اي شده با نان سنگك بيرون مي‏آيد وارد مغازه ديگري شده با دسته‏اي سبزي بيرون مي‏آيد. بعد وارد مغازه جلوي كادر شده مرغي زنده خريده از كادر به سمت پشت دوربين خارج مي‏شود. صداي مرغ در طول‏نما مي‏آيد: (قطع)

فيلمنامه:
1370
محسن مخملباف
براي ساختن فيلم ناصرالدين شاه آكتور سينما، طي نه ماه، چهارده بار فيلمنامه نوشته شد، كه هر يك با ديگري تفاوت دارد. فيلمنامه حاضر، آخرين فيلمنامه است كه هنوز با فيلم ساخته شده تفاوت دارد. در طي ساخت فيلم صحنه هايي از اين فيلمنامه كم شده و صحنه هايي بر آن افزوده شده است.

ناصرالدين شاه آكتور سينما
[نماهايي سياه و سفيد از تهران جديد تا قديم، از فيلم هاي مختلف.]
عناوين، به شيوة دو فيلم حاجي آقا آكتور سينما و دختر لر.

پارك، روز.
آتية ميانسال [پروانة معصومي فيلم رگبار] در انتظار خيره به دوردست. عكاسباشي مي‏آيد.
عكاسباشي: آتيه... (آتيه به او نگاه نمي‏كند.) فراق آخر است. با سلطان به فرنگ مي‏روم بابت آوردن اسباب سينموتوگراف (آتيه چيزي نمي‏گويد.) جواني خاطرت هست آتيه؟ همين جا خلوت كرده بوديم. حرف و حديث وصال بود. غافل از آن همه بچه كه ما را مي‏پاييدند.
آتيه: از عنفوان جواني زير اين اشجار نشسته خيال مي‏بافيم. ديروز همين جا در خيال غرقه بودم كه خواب عروسي تو را ديدم. زنان هلهله مي‏كردند. ساقدوش نقاب از عروس تو برداشت تا سلطان رو نما بدهد.
عكاسباشي: به چشم دل مي‏بينم آتيه. عروس ما در زيرنقاب به ماه مي‏ماند.
آتيه: نه به ماه مي‏ماند، نه من بودم.
عكاسباشي: عروس ما كه بود آتيه؟
آتيه: اسباب سينموتوگراف.

كاخ، روز.
[نماهايي مستند از سفر مظفرالدين شاه به فرنگ] دوچرخه‏سواران كالسكه پر پنبة سلطان را تا زير دروازة آذين بسته اسكورت مي‏كنند. فراشباشي و تني چند از بزرگان، كفش ها را در مي‏آورند و از ميان استقبال كنندگان به دست بوس سلطان مي‏روند. عكاسباشي روي گاري مشغول فيلمبرداري است.
فراشباشي: جان، نثار مقدم اقدس همايوني. خانه‏زاد نباشدكه سلطان را بيمار ببيند.
مظفرالدين شاه: سفر طولاني ريقمان را در آورد. چرا مثل دزدان گردنه راه را بسته‏ايد؟
فراشباشي: جهت امر تشريفات قبلة عالم. اهل حرمسرا با ماشين دودي، [نماي مستند از زنان مظفرالدين شاه] نظميه با اسب، و رعايا پياده به استقبال پدر ملت مي‏آيند.
مظفرالدين شاه: عجبا، پدر ملت قاجار اگر اين بي‏پدر است، به چنين ملت و روح پدرش اي بابا. فراشباشي ما نبوديم خبري شده؟
فراشباشي: زنان از پنجاه گذشتة هميشه به نماز، ماهي پانصد تومان مواجب مي‏خواستند قبلة عالم.
مظفرالدين شاه: مي‏داديد!